Фермерлер сәбіз өсіруден бас тартып жатыр, себебі оны экспортқа шығару мүмкіндігі шектелді. Бұл туралы LS-ке картоп пен көкөніс өндірушілер одағының төрағасы Байжан Уалханов айтты.
Оның айтуынша, сауда министрлігінің әлеуметтік маңызы бар азық-түлік бағасын тұрақтандыруға бағытталған шаралары ішкі нарықта тапшылық туғызып, фермерлердің шығынға ұшырауына әкеледі.
"Минторг әлеуметтік өнімдердің бағасын ұстап қана қоймай, оны төмендетуге тырысады. Олар әлеуметтік өнімдер тізімін 19-дан 33-ке кеңейтті, бұл жақын маңдағы шағын дүкендердің жабылуына әкелуі мүмкін. Қазір олар ең қарапайым, ойластырылмаған әдіспен- экспортты тек үшінші елдерге емес, тіпті ЕАЭО елдеріне де тоқтату арқылы өз мақсатына жетуді көздеп отыр", – деп ашуланды Б. Уалханов.
Сарапшының ескертуінше, жергілікті фермерлер өздерінің барлық сәбізін ішкі нарықта сата алмай, үлкен шығынға ұшырайды.
"Қазақстанның оңтүстігі Ресейдің Волгоград өңірінен сәбіз сатып алса, Сібірге қазақ сәбізі жеткізіледі. Бұл – тарихи сауда байланыстарының нәтижесі. Егер экспорт жабылса, Ресей ештеңе жоғалтпайды, ішкі ағымдарын қайта бағыттайды. 2025 жылы бізде де, Ресейде де картоп пен сәбіз артығымен өндірілді. Бүгін фермерлер ішкі нарықтың тым қанық екенін айтып, сәбізді 1 кг үшін 80 теңгеден де сата алмай отыр. Павлодар облысындағы фермерлерде 120 мың тоннадан астам сәбіз қоры бар, оны не істеу керек? Сәбіздің сақтау мерзімі картопқа қарағанда қысқа, тез бұзылады. Қалағанымызбен, қаламағанымызбен, сәуірде сатылмаған сәбізді тастауге тура келеді", – деді Б. Уалханов.
Сонымен қатар, шаруашылықтар ешқандай кіріс алмай, сақтау шығынын өз мойнына алатынын еске салды. Көкөніс өндірушілер өкілі айтуынша, жағдай осындай, көптеген фермерлер қазірдің өзінде экспорт жабылар алдында сәбізді тастауга дайын, өйткені олар оны ішкі нарықта сата алмай отыр.
"Көптеген фермерлер 2026 жылға арналған жоспардан сәбізді шығарып тастап жатыр, бұл нақты тапшылыққа әкеледі, өйткені өндірушілердің жартысы егуге бас тартады. Біз несиелер, жалақы және әлеуметтік төлемдер бойынша қарыз болуын қаламаймыз. Минторг ауыл шаруашылығы өндірісіне жауап бермейді, бірақ оны жоспарлы түрде әлсіретіп отыр. Егер ертең сәбіз бен картоп қалдыққа тасталса, ведомство жауапкершіліктен бос болады, ал шетелден салықсыз өнім әкеліп, сөрелерді қытай мен ресей тауарларымен толтырады", – деп өкініш білдірді сарапшы.
Б. Уалхановтың айтуынша, бұл жағдай тек фермерлердің күйрей кетуіне емес, сонымен қатар импортқа тәуелділіктің артуына байланысты азық-түлік қауіпсіздігіне де қауіп төндіреді.
"Сондықтан біз сауда министрлігіне экспортқа тыйым салу кезінде барлық тараптардың мүддесін ескеруді талап етеміз. Экспортты тыйым салсаң- алдымен ішкі нарықта сатуды қамтамасыз ет. Ішкі сауда жақсы дамымаса – шетелге сатуға араласпа", – деп қорытындылады Б. Уалханов.
Бұған дейін, LS редакциясы 2025 жылы сәбіз экспорты рекордтық деңгейге жеткенін инфографика арқылы көрсеткен еді.
